Informatie over hoogteziekte, symptomen, risicofactoren en vormen van hoogteziekte

Wat is hoogteziekte ?

Hoogteziekte is eigenlijk een situatie waarin het lichaam zich niet aan de omstandigheden kan aanpassen op grote hoogte. Hoogteziekte kan optreden vanaf ongeveer 2500 meter. Echter komen bij de meeste de klachten pas op een hoogte van 3500 meter.

Soorten hoogteziekte
Er zijn verschillende vormen van hoogteziekte. We onderscheiden er drie, te weten:

- Acute hoogteziekte (Acute Mountain Sickness, AMS)
- Longoedeem (High Altitude Pulmonary Edema, HAPE)
- Hersenoedeem (High Altitude Cerebral Edema, HACE)

Symptomen van hoogteziekte

De symptomen kunnen bij ieder anders zijn. Het wil ook niet zeggen dat als je een keer misselijk bent direct hoogteziek bent. Pas als enkele van onderstaande symptomen optreden kan je ervan uitgaan dat je met hoogteziekte te maken hebt.

We onderscheiden milde en ernstige symptomen, het spreekt voor zich dat je vooral rustig aan moet doen als je last hebt van de ernstige symptomen. 

Milde symptomen van hoogteziekte

- Verminderde / slechte eetlust
- Algeheel ziek gevoel
- (Lichte) hoofdpijn
- Duizeligheid
- Tintelende vingers
- Misselijkheid
- Onregelmatige ademhaling in de slaap
- Slapeloosheid
- Verlaagde urine afgifte
- Dronkenman taal praten
- Licht oedeem op de handen, voeten en/of het gezicht
- Niet meer rechtop kunnen lopen

Ernstige Symptomen van hoogteziekte

- Zware hoofdpijn, waarbij pijnstillers geen effect hebben
- Moeilijke ademhaling
- Ophoesten van roze of roestkleurige slijm
- Verlies van de coördinatie
- Zeer ernstige oververmoeidheid
- Onverschillig, apatisch gedrag
- Verwarring
- Blauwachtige lippen en/of nagels
- Desoriëntatie
- Hallucinaties
- Verlamming verschijnselen
- Geheugenverlies
- Bewusteloosheid

Hersenoedeem

Hersenoedeem is een ophoping van vocht in delen van de hersenen. Dit ontstaat vaak door een verhoging van de bloeddruk in de hersenen. Dit is een zeer ernstige vorm van hoogteziekte, waaraan je dood kunt gaan. Hersenoedeem treedt doorgaans 'sluipend' op en gaat vaak gepaard met enkele andere, minder ernstige, symptomen. Deze symptomen zijn in bovenstaande alinea af te lezen.

Op zeer grote hoogten treedt er bloedverdikking op t.g.v. meer rode bloed lichaampjes en geleidelijke uitdroging. Als er zich dan, boven circa 6000 meter, een hersenoedeem ontwikkelt is, heb je direct met een levensbedreigende situatie te maken. Mede daardoor wordt een hoogte van boven 7500 m aangeduid als 'De zone des doods'.

Longoedeem

Longoedeem is een ophoping van vocht in de longen, waardoor je als het ware “verdrinkt” in je eigen lichaamsvocht. Longoedeem is een zeer gevaarlijk verschijnsel bij hoogteziekte. Ook dit oedeem kan zich in enkele uren ontwikkelen tot een levensbedriegende situatie. Er zijn gevallen bekend van overlijden binnen slechts twaalf uur na de eerste symptomen. Longoedeem kan zich in een later stadium vanuit acute hoogteziekte ontwikkelen. Echter komt het ook voor zonder dat deze vorm van hoogteziekte eraan is voorafgegaan  .

We noemen enkele symptomen die kenmerkend zijn voor longoedeem:
- Kortademig of benauwd, zelfs in rust lang buiten adem
- Pruttelende longen
- Snel moe
- Droge kuch, daarna roze en roestkleurig slijm, eventueel gepaard met bloed
- Te snelle hartslag en/of ademhaling
- Hoorbaar vloeistof in longen aanwezig (Let op: Je hebt al te maken met een zeer ernstige situatie!!)

Long- en hersenoedeem ontwikkelen zich bij ernstige hoogteziekte vaak tegelijk en naast elkaar, je kunt echter ook te maken krijgen met een van beide.

De enige oplossing bij optreding van dit soort probleem is om direct af te dalen. Hoe ernstiger de verschijnselen zijn, des te sneller je dient af te dalen. Bij ernstige symptomen zou je zo’n 500-1000 meter af moeten dalen. Mocht je al te maken hebben met zeer ernstige symptomen, probeer dan zo snel mogelijk op een hoogte te komen van maximaal 2500 meter.

Hoe kan ik aan een grote hoogte wennen ?

Zelf kan je niet zo veel doen om te wennen aan de hoogte. Wel is af en toe wat extra rust voor je lichaam nodig. Je lichaam heeft namelijk meer tijd nodig om extra rode bloedlichaampjes aan te maken. Deze rode bloedlichaampjes zijn verantwoordelijk voor het zuurstof en koolstofdioxide transport tussen de longen en weefsels in het lichaam. Tevens wordt er, op grote hoogte, per ademhaling minder zuurstof opgenomen. Dit heeft tot gevolg dat de nieren het hormoon erythropoëtine gaan aanmaken dat het rode beenmerg aanzet tot een grotere productie aan rode bloedcellen. Erythropoëtine is een hormoon dat door de nier word gemaakt en wat het aanmaken van rodelbloedlichaampjes stimuleert.

Risicofactoren voor hoogteziekte

De gezondheidsrisico’s die gepaard kunnen gaan met het verblijven op grote hoogte worden ernstig onderschat.
Zelfs als je denkt veilig te zijn onder leiding van een reisorganisatie blijkt dat ook zij de situaties vaak ernstig onderschatten.
Een belangrijke factor voor het krijgen van hoogteziekte is een snelle stijging naar grote hoogte. Dit wordt in deze drukke tijden meermaals door reisorganisaties gedaan. Het lichaam krijgt niet voldoende tijd om zich aan te passen aan de lagere zuurstofspanning in het gebergte. Hierbij gaat het vooral om een snelle stijging in slaaphoogte. Het wordt dan ook aangeraden om lager te slapen dan de hoogte waarop je de geplande activiteiten onderneemt. Andere risicofactoren zijn de lichamelijke inspanningen, vochttekort en een zeer hoge of lage omgevingstemperatuur. Verder vormen reeds aanwezige hart- en longaandoeningen, roken en het gebruik van alcohol ook risicofactoren.
De een is vatbaarder voor hoogteziekte dan de ander, dit heeft met uw lichaam te maken.
Als je meteen naar grotere hoogte gaat neem dan even een paar dagen rust en geef je lichaam de kans om te acclimatiseren. Het kan wel een maand duren voordat je lichaam echt goed aangepast is aan de omstandigheden. Dit houdt natuurlijk niet in dat je een maand lang niets kan doen, echter is wel enige rust geboden. Het is daarom verstandig de eerste twee of drie dagen rustig aan te doen. Vervolgens kun je weer wat activiteiten gaan doen.

Dan nog een gouden tip van backpack.nu: Blijf altijd naar je eigen lichaam luisteren!

Hoogteziekte voorkomen

Hoogteziekte is niet altijd te voorkomen. Er zijn echter wel enkele dingen die je kunt doen om de kans op deze ziekte kan verminderen. De al eerder genoemde acclimatisatie is noodzakelijk. Geef je lichaam hiervoor dan ook geruim de tijd. Dit kan enkele dagen duren, maar ook langer. Dit ligt volledig aan uw eigen lichaam. Vermijd zeer snelle stijgingen boven de 2500 meter. Het word aanbevolen om per dag maximaal 300 meter hoger te slapen als de vorige dag. Overdag kan je wel naar grotere hoogte gaan, je lichaam kan dan alvast wennen aan de slaapplaats van morgen.
Een andere tip van backpack.nu: Als je 1000 meter bent gestegen, verblijf dan minimaal twee nachten op die hoogte.

Vanzelfsprekend moet je niet verder stijgen als er zich symptomen van hoogteziekte voordoen.

Medicijnen tegen hoogte ziekte

Er bestaat een medicijn met de naam Diamox®, deze kan het optreden van milde symptomen voorkomen. Ook korte, ernstige symptomen zou hij op moeten kunnen lossen. 
Het is echter geen geneesmiddel dat het effect van verblijven op grote hoogte teniet doet. Diamox is een ideale oplossing voor diegenen waarbij direct (snel) afdalen niet (meer) mogelijk is. Echter zul je toch moeten proberen zo snel mogelijk naar lagere hoogte te komen.
Het preventief gebruik van Diamox® is zeer omstreden. Denk bijvoorbeeld aan het onderdrukken van klachten, zodat je niet weet hoe je lichaam reageert op de verschillende situaties.
Als je invliegt op een hoogte van 2500 meter of hoger, is Diamox®  wel een goed product om bij te hebben. In deze situaties wordt het medicijn dan ook vaak gebruikt.