Als je gaat backpacken of op wereldreis vertrekt, krijg je bijna altijd te maken met andere gezondheidsrisico’s dan thuis. Welke vaccinaties, medicijnen of voorzorgsmaatregelen voor jou slim zijn, hangt af van je route, de landen waar je komt, het seizoen, de duur van je reis, je manier van reizen en je eigen gezondheid. Een algemene lijst is dus nooit genoeg; goed reisadvies is altijd maatwerk.
Laat je reisvaccinaties op maat bepalen
Laat je voor vertrek adviseren door een reizigersarts, GGD of gespecialiseerd vaccinatiebureau. Doe dat het liefst 4 tot 6 weken voor vertrek, omdat sommige vaccins meerdere doses nodig hebben of tijd nodig hebben om goed te werken. Ben je later? Dan is het nog steeds verstandig om advies in te winnen, want ook last-minute kun je vaak nog belangrijke vaccinaties, medicijnen en praktische tips krijgen.
Maak bij voorkeur ruim voor vertrek een afspraak, maar denk niet dat het “te laat” is als je pas kort van tevoren begint. Ook vlak voor vertrek kun je vaak nog zinnig reisadvies krijgen.
Voor veel reizigers gaat het om een combinatie van basisvaccinaties en bestemmingsspecifiek advies. Afhankelijk van je route kun je advies krijgen over bijvoorbeeld DTP, hepatitis A, hepatitis B, buiktyfus, rabiës, gele koorts of malariatabletten. Daarnaast krijg je vaak ook advies over voedsel, drinkwater, muggenbeten en contact met dieren.
Gele vaccinatieboekje en EHIC: niet hetzelfde
De term “Europees medisch paspoort” klopt eigenlijk niet goed meer. Voor reizigers zijn vooral twee dingen belangrijk:
- je gele vaccinatieboekje of International Certificate of Vaccination or Prophylaxis (ICVP);
- je EHIC (Europese zorgverzekeringspas).
Het gele vaccinatieboekje is je internationale vaccinatiebewijs. Voor sommige landen is een bewijs van vaccinatie tegen gele koorts verplicht, bijvoorbeeld als je uit een risicogebied komt of daar bent overgestapt. Een correct ingevuld gelekoortsbewijs is internationaal geldig vanaf 10 dagen na de eerste vaccinatie en blijft daarna levenslang geldig.
De EHIC is iets heel anders. Die kaart geeft je recht op medisch noodzakelijke, door de overheid geleverde zorg tijdens een tijdelijk verblijf in de EU, plus onder meer IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. De EHIC is handig, maar vervangt geen reisverzekering en dekt niet alles, zoals privékosten of medische repatriëring.
Neem je gele vaccinatieboekje, je EHIC en een digitale kopie van je medische gegevens altijd mee op reis. Bewaar de foto’s of scans ook offline op je telefoon.
Ziek worden op reis
Bijna iedere lange reis heeft wel een paar mindere dagen. Denk aan diarree, misselijkheid, uitdroging, een verkoudheid, koorts of huidproblemen door hitte, insecten of zon. Dat is vervelend, maar niet meteen reden tot paniek. Het belangrijkste is dat je voldoende drinkt, rust neemt en niet koppig blijft doorreizen als je lichaam duidelijk aangeeft dat het even niet gaat. Bij diarree en braken is uitdroging voorkomen de eerste prioriteit.
Zoek medische hulp als je klachten niet vertrouwt, als je hoge koorts krijgt, bloed bij je ontlasting hebt, niet kunt drinken, benauwd wordt, suf raakt of snel uitdroogt. Heb je in een malariagebied gereisd en krijg je koorts of griepachtige klachten, dan moet je malaria altijd serieus nemen, ook als je malariatabletten hebt gebruikt.
Koorts tijdens of na een verblijf in een malariagebied is altijd een reden om snel medische hulp te zoeken. Vertel er altijd bij waar je bent geweest.
EHBO-set: klein, slim en praktisch
Een EHBO-set is geen overbodige luxe, ook niet als je licht wilt reizen. Neem in elk geval je eigen medicijnen mee, plus wat je nodig hebt voor kleine ongelukjes en veelvoorkomende klachten onderweg. Denk aan pleisters, blarenpleisters, ontsmettingsmiddel, ORS, een simpele pijnstiller, een thermometer, insectenspray en zonnebrand. Gebruik je medicijnen op recept, neem dan genoeg mee voor je hele reis plus extra voor vertraging. Stop belangrijke medicatie altijd in je handbagage. In sommige landen komen vervalste of kwalitatief slechte medicijnen voor, dus vertrouw voor je vaste medicatie liever op wat je zelf van huis meeneemt.
Anticonceptie
Ga je lang weg, neem dan voldoende anticonceptie mee van huis. Niet elk merk of type is overal makkelijk verkrijgbaar, en je wilt niet afhankelijk zijn van wat er toevallig lokaal te koop is. Condooms zijn op veel plekken prima te krijgen, maar het is toch verstandig om je eigen vertrouwde voorraad mee te nemen als je langere tijd reist.
Belangrijk: loperamide zelf vermindert de werking van de anticonceptiepil niet, maar ernstige diarree of overgeven wel. Heb je meer dan 24 uur heftige diarree, of geef je kort na inname van de pil over, dan kan de pil minder betrouwbaar zijn en moet je de instructies van je pil volgen en tijdelijk extra bescherming gebruiken.
Gebruik je de pil? Stop een extra strip en condooms op een andere plek in je bagage dan je dagelijkse toiletspullen.
Hygiëne, drinkwater en toilet
Goede hygiëne blijft een van de simpelste manieren om problemen op reis te voorkomen. Drink alleen kraanwater als je redelijk zeker weet dat het veilig is. Twijfel je? Kies dan voor flessenwater met een intacte verzegeling of voor water dat goed is behandeld. Wees ook voorzichtig met ijsblokjes als je niet weet van welk water ze zijn gemaakt.
Neem daarnaast altijd een klein flesje handgel of handalcohol mee, plus wat toiletpapier of tissues. Op veel plekken is dat niet standaard aanwezig. Dat klinkt simpel, maar juist dat soort kleine dingen maken een groot verschil als je onderweg bent.
Controleer bij flessenwater altijd of de dop nog goed verzegeld is.
Voor sommige ziektes is niet alleen drinkwater, maar ook zoet oppervlaktewater een risico. In gebieden waar schistosomiasis voorkomt, kun je besmet raken door te zwemmen, baden of pootjebaden in meren, rivieren, kanalen of ander onbehandeld zoet water. Zee en goed gechloreerde zwembaden vormen dat risico niet.
Tandarts vóór vertrek
Ga vóór een lange reis nog even naar de tandarts. Dat is geen overbodige luxe. Een klein probleem dat thuis nog nauwelijks opvalt, kan onderweg uitgroeien tot iets waar je veel last van krijgt. Voor lange reizigers adviseert de CDC zelfs expliciet om vóór vertrek een volledige medische én tandheelkundige check te doen.
Dat betekent niet dat tandartsen in het buitenland per definitie slechter zijn. Wel kunnen hygiëne, apparatuur en prijs sterk verschillen. Heb je onderweg toch een tandarts nodig, let dan goed op de netheid van de praktijk, moderne instrumenten en duidelijke communicatie.
Malaria
Malaria is nog steeds een van de belangrijkste reisgerelateerde infectieziekten voor backpackers die naar tropische of subtropische gebieden gaan. Je krijgt malaria via de beet van een besmette mug. Niet iedere reiziger heeft malariatabletten nodig: dat hangt af van het land, de regio, het seizoen, je route, de hoogte, de duur van je reis en je manier van reizen. Daarom is een oud algemeen lijstje met middelen en doseringen niet betrouwbaar genoeg; vraag altijd actueel advies op maat.
Malariapreventie bestaat uit twee dingen: muggenbeten voorkomen en, als dat voor jouw route nodig is, de juiste malariaprofylaxe gebruiken. Geen enkel middel geeft 100% bescherming. Ook als je tabletten gebruikt, moet je muggenbeten dus serieus blijven voorkomen.
Symptomen van malaria lijken in het begin vaak op een griep: koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid of overgeven. Die klachten kunnen al tijdens je reis beginnen, maar ook pas weken of zelfs maanden later. Krijg je na een reis door een malariagebied koorts, laat je dan altijd testen en vermeld je reisgeschiedenis direct.
Dengue
Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, wordt overgebracht door Aedes-muggen. In tegenstelling tot de malariamug steken deze muggen vooral overdag. Dengue blijft een belangrijk risico voor reizigers; de CDC waarschuwt dat het in veel delen van de wereld een risico is dat het hele jaar door kan spelen, met terugkerende uitbraken.
De klachten lijken vaak eerst op een zware griep: koorts, hoofdpijn, pijn achter de ogen, spier- en gewrichtspijn, misselijkheid, braken en soms huiduitslag. Er is geen specifieke antivirale behandeling voor dengue. Rust, voldoende drinken en paracetamol zijn meestal de basis. Gebruik liever geen ibuprofen of aspirine zolang dengue nog niet is uitgesloten, omdat die het risico op bloedingen kunnen verhogen.
Voor backpackers is de belangrijkste bescherming tegen dengue nog steeds: overdag muggenbeten voorkomen. Draag bedekkende kleding, gebruik een muggenmiddel met DEET, picaridine of IR3535, en zorg waar mogelijk voor horren, ventilatie of airco. Slaap je overdag, gebruik dan ook een klamboe.
Vaccins tegen muggenziekten zijn in beweging, maar niet elk vaccin is standaard relevant voor elke reiziger. De WHO raadt Qdenga aan voor kinderen van 6 tot 16 jaar in gebieden met hoge dengue-overdracht, maar dat is geen algemeen standaardadvies voor backpackers. Tegelijk is sinds 2025 in Nederland wél een chikungunya-vaccin beschikbaar voor sommige reizigers. Juist daarom is persoonlijk reizigersadvies belangrijker dan ooit.
Krijg je na verblijf in een denguegebied hevige buikpijn, aanhoudend braken, bloedend tandvlees of neusbloedingen, bloed in braaksel of ontlasting, of word je extreem moe of onrustig? Zoek dan direct medische hulp. Dat kunnen alarmsignalen van ernstige dengue zijn.
Gezond verstand blijft je beste reismaatje
Je hoeft niet bang op reis te gaan, maar een goede voorbereiding maakt wel echt verschil. Laat je vaccinaties en medicijnen op maat bepalen, neem je belangrijke medische spullen mee van huis, bescherm jezelf tegen muggenbeten, drink veilig water en neem koorts of ernstige buikklachten serieus. Met die basis kom je al heel ver.